ENBáo báo “Geo-hydrodynamic forcing for mangrove cliff coast retreat in Southern Vietnam along the Saigon–Dong Nai River and the Mekong Delta” đăng trên tạp chí Marine Geology, vol 499 năm 2026 của nhóm tác giả: Nguyễn Công Thành, Klaus Schwarzer, Klaus Ricklefs, La Thị Cang
Rừng ngập mặn đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ bờ biển, lưu trữ carbon và duy trì đa dạng sinh học. Tuy nhiên, bờ biển rừng ngập mặn đang bị xói lở nghiêm trọng ở nhiều nơi, tạo thành các vách đứng (cliff). Tác nhân chính chi phối tốc độ xói lở dạng bờ này vẫn chưa được làm rõ. Nghiên cứu này lấp đầy khoảng trống đó qua đo đạc thực địa tại Cần Giờ (cửa sông Sài Gòn – Đồng Nai) và Bồ Đề (Cà Mau, bờ biển mở Đồng bằng sông Cửu Long). Tại mỗi địa điểm, nhóm nghiên cứu đo đạc liên tục 14 ngày, bao phủ một chu kỳ triều cường – triều kiệt, đồng thời thu thập ba nhóm dữ liệu: tốc độ xói lở cliff, thông số thủy động lực (sóng, dòng chảy, mực nước triều) và tính chất cơ lý của đất. Cách tiếp cận kết hợp cả ba yếu tố cùng lúc là điểm nổi bật so với các nghiên cứu trước. Hai khu vực nghiên cứu này có đặc điểm hoàn toàn khác nhau. Tốc độ sạt lở tại Bồ Đề (1,22 cm/con triều) cao hơn Cần Giờ (0,22 cm/con triều) khoảng 5,5 lần; năng lượng sóng tại Bồ Đề cao hơn khoảng 7 lần; trong khi thời gian ngập triều tại Cần Giờ lại dài hơn khoảng 1,4 lần.
Phát hiện cốt lõi là các tác nhân chủ đạo chi phối sự xói lở tùy thuộc vào điều kiện địa phương của từng khu vực. Tại Cần Giờ, thời gian ngập triều là yếu tố chủ đạo do khu vực này có đường bờ cấu tạo từ trầm tích có nhiều cát nên dễ suy yếu khi thời gian ngập triều đủ dài, dù năng lượng sóng tới tương đối nhỏ, tính cố kết đường bờ kém nên dễ hình thành các hố lõm (xói hàm ếch) ở chân cliff theo thời gian chúng bị sụp đổ từng mảng. Tại Bồ Đề (sóng mạnh, đất giàu bùn sét), năng lượng sóng mới là tác nhân quyết định, còn thời gian ngập triều chỉ đóng vai trò thứ yếu. Đáng chú ý, sự xói lở diễn ra mạnh ở các thời điểm triều kiệt hơn là ở giai đoạn triều cường vì mực nước ròng không hạ sâu, khiến cliff bị ngập lâu hơn. Ngoài ra, tác nhân dòng chảy cũng đóng vai trò quan trọng khi ở cả hay nơi được nghiên cứu, dòng triều rút mạnh hơn dòng triều dâng khiến cho trầm tích có xu hướng mang ra khỏi khu vực nghiên cứu dẫn tới sự thiếu hụt nguồn trâm tích cung cấp cho bãi do đó trạng thái xói lở duy trì.
Nhìn về tương lai, sự xói lở sẽ ngày càng nghiêm trọng hơn do mực nước biển dâng, sụt lún đất và thiếu hụt bùn cát từ sông. Trồng lại rừng ngập mặn sẽ không hiệu quả nếu không có đủ trầm tích cho cây bám rễ. Bài báo này đi đến kết luận rằng đường bờ rừng ngập mặn ở các vùng thiếu trầm tích đang xói lở liên tục và không thể tự phục hồi, đồng thời, nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học cho các chiến lược bảo vệ bờ biển khu vực phía nam trong bối cảnh biến đổi khí hậu.
Toàn văn bài báo được tải và chia sẽ tự do, miễn phí theo đường dẫn này: https://authors.elsevier.com/a/1nDYt_asNDNGm
Nguồn: nhóm tác giả
