ENSáng 12/6, Hội thảo “Không gian biển và Biến đổi khí hậu” do Khoa Vật lý – Vật lý kỹ thuật, Trường Đại học Khoa học tự nhiên, ĐHQG-HCM tổ chức đã trở thành diễn đàn học thuật kết nối hoạt động đào tạo, nghiên cứu và thực tiễn quản lý biển, góp phần làm rõ vai trò của khoa học biển trong phát triển bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo vệ tài nguyên môi trường.
Phát biểu khai mạc, PGS.TS. Trần Lê Quan, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học tự nhiên, ĐHQG-HCM nhấn mạnh Việt Nam là quốc gia có biển với nhiều lợi thế về tài nguyên, kinh tế và vị trí chiến lược. Không gian biển không chỉ gắn với phát triển kinh tế và bảo đảm quốc phòng – an ninh mà còn là môi trường sinh tồn của hàng triệu người dân. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng tác động sâu rộng đến các vùng ven biển, nhu cầu về nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực hải dương học và khoa học biển đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Theo PGS.TS. Trần Lê Quan, việc đẩy mạnh đào tạo và nghiên cứu trong lĩnh vực khoa học biển không chỉ góp phần nâng cao năng lực dự báo, quản lý và khai thác tài nguyên biển mà còn đóng vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế biển bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu của Việt Nam.
Trong bối cảnh Liên Hiệp Quốc khởi động Thập kỷ Khoa học đại dương vì phát triển bền vững 2021-2030, khoa học biển và đại dương trong giai đoạn 2025-2030 đang chuyển mạnh từ tiếp cận đơn ngành sang liên ngành, kết hợp khoa học dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và công nghệ số. Không gian biển ngày càng được nhìn nhận như một hệ thống đa chiều, gắn với tài nguyên, hệ sinh thái, hạ tầng, hoạt động kinh tế – xã hội, phát triển bền vững và bảo đảm chủ quyền quốc gia.
Các báo cáo chuyên đề tại hội thảo được triển khai theo mạch tiếp cận từ nền tảng đào tạo đến những bài toán thực tiễn của vùng biển và ven bờ Việt Nam. Mở đầu là vấn đề phát triển ngành Hải dương học trong bối cảnh khoa học biển chuyển mạnh sang hướng liên ngành, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và bản sao số đại dương. Từ đó, câu chuyện đào tạo không chỉ dừng ở kiến thức chuyên môn truyền thống, mà mở rộng sang năng lực khai thác dữ liệu, mô hình hóa, dự báo và ứng dụng công nghệ trong Khoa học Trái Đất.
Từ câu chuyện đào tạo, các báo cáo tiếp tục đặt ra những vấn đề thực tiễn của Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long. Biến đổi khí hậu đang tạo ra nhiều áp lực rõ nét, từ thay đổi mùa mưa, gia tăng nắng nóng, xâm nhập mặn đến nguy cơ mưa lớn, triều cường, sạt lở và nước biển dâng bất thường. Nhiều chuyên gia cho rằng việc nâng cao năng lực quan trắc, dự báo và cảnh báo sớm cần được xem là một trong những giải pháp ưu tiên. Điều này đòi hỏi sự kết hợp giữa dữ liệu khí tượng – thủy văn, viễn thám, radar/vệ tinh và các mô hình số trị hiện đại.
Không chỉ dừng lại ở việc nhận diện rủi ro, các báo cáo tiếp tục mở rộng sang nhóm giải pháp thích ứng cho vùng ven biển, đặc biệt trong bối cảnh xói lở, sụt lún và suy thoái rừng ngập mặn diễn ra ngày càng phức tạp. Thay vì chỉ dựa vào các công trình bảo vệ bờ truyền thống, nhiều tiếp cận được đặt ra theo hướng kết hợp công trình cứng, công trình mềm, giải pháp dựa vào tự nhiên và phục hồi hệ sinh thái. Các mô hình đê giảm sóng, tạo bồi lắng, bảo vệ rừng ngập mặn hay phát triển không gian ven bờ được nhìn nhận không chỉ như giải pháp kỹ thuật, mà còn là một phần của chiến lược thích ứng dài hạn.
Ở góc độ quản lý, các báo cáo nhấn mạnh yêu cầu phát triển kinh tế biển xanh, quản lý tổng hợp đới bờ và ứng dụng công nghệ số trong quy hoạch, cảnh báo và ra quyết định. Cách tiếp cận này cho thấy nghiên cứu Hải dương học hiện nay không tách rời các vấn đề kinh tế – xã hội, sinh kế, hạ tầng, bảo tồn hệ sinh thái và phát triển bền vững vùng ven biển.
Song song với các phiên báo cáo và thảo luận, khu vực triển lãm tại sảnh Hội trường I giới thiệu nhiều mô hình, sản phẩm và poster khoa học liên quan đến Hải dương học, Khí tượng, Thủy văn và Môi trường. Hoạt động giúp người tham dự, đặc biệt là người học, có cơ hội tiếp cận trực quan hơn với các hướng nghiên cứu, thiết bị và công nghệ đang được ứng dụng trong lĩnh vực khoa học biển.
Hội thảo “Không gian biển và Biến đổi khí hậu” góp phần thúc đẩy kết nối giữa các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và cơ quan chuyên môn, đồng thời mở ra nhiều góc nhìn mới về vai trò của khoa học biển trong giải quyết các thách thức phát triển bền vững. Đây cũng là dịp để người học tiếp cận những vấn đề thời sự của ngành, từ đó nâng cao nhận thức và trách nhiệm đối với việc bảo vệ, khai thác hiệu quả tài nguyên biển, đóng góp vào sự phát triển bền vững của đất nước trong tương lai.
